معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تغییر پارادایم در زیستبوم فناوری کشور گفت: پارکهای علم و فناوری دیگر نباید صرفاً محل استقرار شرکتها و ارائه خدمات باشند، بلکه باید به سکوی توسعه فناوریهای راهبردی، رهبر شبکه نوآوری و موتور تولید ثروت و قدرت فناورانه کشور تبدیل شوند.
به نقل از مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، حسین افشین در نشست با روسای پارکهای علم و فناوری، با اشاره به تغییر نگاه جهانی نسبت به مفهوم قدرت، اظهار کرد: در پارادایم جدید، صرف دانشبنیان بودن یک شرکت به معنای تحقق اهداف توسعهای نیست. دانش زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که بتواند به ثروت، اثرگذاری اجتماعی و اقتدار ملی تبدیل شود.
وی افزود: در ادبیات جدید جهانی، مفاهیمی مانند «فناوریمحوری» و «قدرتمحوری» بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند. منظور از قدرت نیز صرفاً قدرت نظامی نیست؛ بلکه قدرتی است که از دانش، فناوری، اقتصاد و داده نشأت میگیرد.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: در گذشته، قدرت کشورها بر پایه منابع طبیعی، توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی تعریف میشد، اما امروز قدرت در اختیار کشورهایی است که داده بیشتری در اختیار دارند، بر دادهها حاکمیت دارند و اقتصاد فناورانه قویتری ایجاد کردهاند. بنابراین اگر اقتصاد دانشبنیان قرار است به توسعه کشور کمک کند، باید به اقتصاد قدرتآفرین تبدیل شود.
این مقام مسئول با بیان اینکه تغییر این پارادایم مستلزم بازتعریف مأموریت پارکهای علم و فناوری است، گفت: هدف ما این است که پارکها از یک زیرساخت صرف برای استقرار شرکتها، به سکوی توسعه فناوریهای راهبردی کشور تبدیل شوند؛ موضوعی که مستلزم اصلاح ساختارها و بازتعریف نقش بازیگران زیستبوم فناوری است.
وی در تشریح این نقشها تصریح کرد: دولت توسعهدهنده فناوری نیست و اساساً نباید چنین نقشی ایفا کند. توسعه فناوری وظیفه بخش خصوصی و شرکتهای فناور است و دولت باید نقش حمایتگر، تسهیلگر و سیاستگذار را بر عهده داشته باشد.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه دولت نباید در فرآیند توسعه فناوری مداخله مستقیم داشته باشد، اظهار کرد: وظیفه دولت حمایت از زیستبوم نوآوری، ایجاد زیرساختهای لازم، کاهش ریسک فعالیت شرکتهای دانشبنیان، فراهم کردن بستر رشد و همچنین انجام خریدهای راهبردی از فناوریهای داخلی است.
او افزود: دولت باید زمینه رشد شرکتها را فراهم کند، نه اینکه خود وارد توسعه فناوری شود. هر جا دولت نقش توسعهدهنده فناوری را بر عهده گرفته، نتیجه مطلوب حاصل نشده است.
افشین با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در توسعه زیستبوم نوآوری گفت: در جهان دو الگوی اصلی برای توسعه فناوری وجود دارد؛ نخست الگوی مبتنی بر زیستبوم آزاد که نمونه شاخص آن ایالات متحده و سیلیکونولی است و دوم الگوی مداخلهگر که نمونه آن چین محسوب میشود؛ دولت چهاردهم از آغاز فعالیت خود «سیاست ترکیبی» را دنبال کرد.
افشین افزود: امروز توسعه فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، فناوریهای کوانتومی و سایر حوزههای راهبردی در اولویت برنامههای معاونت علمی قرار گرفته و تلاش میشود ظرفیتهای پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان، پایاننامههای دانشگاهی و زیرساختهای کشور در این مسیر تقویت شوند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر اینکه توسعه فناوری بدون شکلگیری بازار امکانپذیر نیست، گفت: یکی از مهمترین دلایل کندی رشد فناوری در کشور، نبود بازار برای فناوریهای نوظهور و فقدان سیاست هدایتگر در این حوزه بوده است.
حسین افشین اظهار کرد: طی دو دهه گذشته، کشور تلاش کرد از الگوی زیستبوم آزاد برای توسعه شرکتهای دانشبنیان استفاده کند، اما در بسیاری از فناوریهای راهبردی نتیجه مطلوب حاصل نشد؛ زیرا بازار این فناوریها در کشور شکل نگرفته بود.
وی افزود: در کشورهایی که الگوی زیستبوم آزاد موفق بوده، بازار نقش هدایتکننده را بر عهده داشته است، اما در ایران این حلقه شکل نگرفت و همین موضوع موجب شد بسیاری از شرکتهای دانشبنیان، باوجود توان علمی، امکان رشد و تجاریسازی محصولات خود را پیدا نکنند.
این مقام مسئول توضیح داد: دولت نه فناوری تولید میکند، نه برای شرکتها تعیین میکند که چگونه محصول خود را طراحی یا برنامهنویسی کنند؛ بلکه میان عرضهکنندگان فناوری و متقاضیان آن ارتباط برقرار میکند تا بازار شکل بگیرد.
تجربه ایجاد بازار برای هوش مصنوعی
معاون علمی رئیسجمهور یکی از نمونههای این سیاست را توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در دستگاههای اجرایی دانست و گفت: یکی از پرسشهایی که مطرح میشد این بود که چرا معاونت علمی وارد پروژههای هوش مصنوعی در وزارتخانهها شده است؛ دلیل این اقدام آن بود که برای فناوری هوش مصنوعی بازار کافی وجود نداشت. بنابراین معاونت علمی نقش اتصالدهنده را میان شرکتهای دانشبنیان و دستگاههای اجرایی بر عهده گرفت تا نخستین بازارهای این فناوری ایجاد شود.
افشین تأکید کرد: معاونت علمی نه در تولید نرمافزارها دخالت کرد و نه روش اجرای پروژهها را تعیین کرد؛ بلکه تنها زمینه ارتباط میان عرضهکنندگان فناوری و مصرفکنندگان را فراهم ساخت. در نتیجه این سیاست بسیاری از وزارتخانهها پس از مشاهده آثار اقتصادی هوش مصنوعی، خود به سرمایهگذاری در این حوزه علاقهمند شدند.
او با اشاره به اجرای پروژههای هوشمندسازی در صنعت نفت گفت: در یکی از طرحهای اجرا شده، سرمایهگذاری حدود ۱۰ میلیارد تومانی توانست دهها میلیون دلار افزایش بهرهوری ایجاد کند و همین تجربه موجب شد دستگاههای اجرایی بدون نیاز به مداخله دولت، قراردادهای جدیدی برای توسعه این فناوری منعقد کنند.
وی افزود: اکنون وزارتخانهها به صورت مستقل به دنبال توسعه پروژههای هوش مصنوعی هستند، زیرا آثار اقتصادی آن را بهطور عملی مشاهده کردهاند. این همان نقشی است که دولت باید ایفا کند؛ یعنی ایجاد اتصال میان فناوری و بازار.
تقسیم کار میان دانشگاه، پارک و بخش خصوصی
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح وظایف بازیگران اصلی زیستبوم فناوری گفت: دانشگاه مسئول تولید دانش، تربیت نیروی انسانی و توسعه علم است. پارکهای علم و فناوری وظیفه سازماندهی زیستبوم نوآوری را بر عهده دارند و باید ارتباط میان دانشگاه، شرکتها، سرمایهگذاران و صنعت را برقرار کنند و بخش خصوصی نیز مسئول سرمایهگذاری، توسعه فناوری، ورود به بازارهای داخلی و بینالمللی و تبدیل ایده به ثروت است.
چهار شکاف اصلی در زیستبوم فناوری کشور
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به آسیبشناسی انجامشده در آغاز فعالیت دولت چهاردهم، چهار شکاف اساسی در نظام نوآوری کشور را برشمرد. وی نخستین شکاف را فاصله میان تولید علم و خلق ثروت پایدار دانست و گفت: هنوز نتوانستهایم دانش تولیدشده در دانشگاهها را به شکلی پایدار به ارزش اقتصادی تبدیل کنیم.
به گفته او، دومین شکاف، فاصله میان صنعت و فناوری است. وی اظهار کرد: هنوز زنجیره مناسبی برای انتقال فناوری به صنایع کشور شکل نگرفته و بسیاری از صنایع از ظرفیتهای علمی موجود بهره کافی نمیبرند.
معاون علمی رییسجمهور بیان کرد: سومین شکاف نیز مربوط به بهرهوری است. فناوری باید موجب افزایش بهرهوری، کاهش مصرف انرژی، بهبود فرآیندهای تولید و ارتقای کیفیت خدمات شود، اما در بسیاری از بخشها هنوز این اتصال برقرار نشده است.
وی تجاریسازی فناوری را چهارمین شکاف خواند و افزود: در بسیاری از حوزههای راهبردی از جمله فناوریهای کوانتومی، هوش مصنوعی و سایر فناوریهای پیشرفته، هنوز فاصله قابل توجهی میان پژوهش و بازار وجود دارد و باید این شکاف برطرف شود.
مأموریت جدید پارکهای علم و فناوری
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر اینکه رفع این چهار شکاف، مأموریت اصلی نسل جدید پارکهای علم و فناوری خواهد بود، گفت: پارکها نباید صرفاً فضای استقرار شرکتها باشند، بلکه باید به ابزار سیاست صنعتی، توسعه فناوریهای راهبردی، تکمیل زنجیره ارزش، ایجاد شرکتهای مقیاسپذیر و حل چالشهای ملی تبدیل شوند. هدف نهایی این تحول آن است که شرکتهای دانشبنیان بتوانند علاوه بر خلق ثروت، به افزایش اقتدار فناورانه و قدرت ملی کشور نیز کمک کنند.
او با تأکید بر ضرورت تحول در مأموریت پارکهای علم و فناوری، گفت: بررسیهای انجامشده نشان میدهد بخش قابل توجهی از پارکهای کشور همچنان در نسل اول یا در نسل دوم فعالیت میکنند و هنوز به جایگاه واقعی خود در توسعه زیستبوم نوآوری نرسیدهاند.
حسین افشین با اشاره به سفرهای استانی خود اظهار کرد: تاکنون به ۲۶ استان سفر کردهام، اما در هیچیک از این سفرها برنامهای که نشان دهد پارک علم و فناوری چگونه قصد دارد اقتصاد و فناوری استان را متحول کند، دریافت نکردم. اغلب گزارشها درباره ساختمانها، زمین، تعداد شرکتهای مستقر یا مسائل اداری بود؛ در حالی که انتظار میرود پارکها نقشه راه توسعه فناوری و اقتصاد دانشبنیان استان را ارائه کنند.
وی افزود: این موضوع نشان میدهد هنوز نگاه غالب به پارکهای علم و فناوری، نگاه زیرساختی و عمرانی است، نه نگاه توسعهای و راهبردی.
افشین با بیان اینکه تقسیمبندی نسلهای پارکهای علم و فناوری به معنای برچسبگذاری نیست، بلکه بیانگر روند تکامل این مراکز است، گفت: پارکها بر اساس عملکرد و مأموریت خود در نسلهای مختلف قرار میگیرند و این تقسیمبندی نشان میدهد هر پارک تا چه اندازه توانسته در توسعه زیستبوم نوآوری نقشآفرین باشد. همه پارکهای دنیا فعالیت خود را از نسل نخست آغاز کردهاند، اما بسیاری از آنها به نسلهای بالاتر رسیدهاند و مأموریتهای خود را متناسب با تحولات اقتصاد و فناوری تغییر دادهاند.
نسل اول؛ پارک بهعنوان محل استقرار شرکتها
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح ویژگیهای نسل نخست پارکهای علم و فناوری گفت: فلسفه شکلگیری نسل اول این بود که دانشگاه و صنعت در کنار یکدیگر قرار گیرند تا ارتباط میان آنها تقویت شود. در این الگو، مهمترین مأموریت پارک، واگذاری زمین، ایجاد ساختمان، تأمین فضای استقرار شرکتها و فراهم کردن امکانات اولیه بود. تصور بر این بود که صرف همجواری شرکتها با دانشگاه، به حل مسئله ارتباط صنعت و دانشگاه منجر خواهد شد.
افشین ادامه داد: شاخص موفقیت در نسل نخست، تعداد شرکتهای مستقر، میزان اراضی واگذارشده و توسعه فیزیکی پارک بود و نقش مدیر پارک نیز بیشتر به مدیریت زیرساختها و ساختمانها محدود میشد.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از پارکهای کشور همچنان با همین نگاه اداره میشوند؛ به گونهای که بخش عمده دغدغه مدیران، مسائل عمرانی، نگهداری ساختمانها و مدیریت فضاهای فیزیکی است، در حالی که مأموریت اصلی پارک باید فراتر از مدیریت یک مجموعه ساختمانی باشد.
نسل دوم؛ تمرکز بر تجاریسازی فناوری
افشین با اشاره به تحول مأموریت پارکها در نسل دوم اظهار کرد: در این مرحله مشخص شد که صرف ایجاد شرکت کافی نیست و شرکت زمانی موفق خواهد بود که بتواند محصول خود را به بازار برساند و ثروت ایجاد کند. به همین دلیل مراکز رشد، شتابدهندهها، خدمات مشاوره کسبوکار، مشاوره حقوقی، منتورینگ، آموزش کارآفرینی، سرمایهگذاری خطرپذیر و سایر خدمات پشتیبان به پارکها اضافه شد.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: فلسفه نسل دوم این بود که شرکتهای فناور باید از مرحله ایده عبور کنند و به مرحله تجاریسازی برسند؛ زیرا بخش عمده ارزش اقتصادی در بازار و فروش محصول شکل میگیرد.
نسل سوم؛ پارک بهعنوان رهبر زیستبوم نوآوری
معاون علمی رئیسجمهور نسل سوم پارکهای علم و فناوری را مهمترین مرحله تحول این مراکز دانست و گفت: همه پارکهای کشور باید به سمت نسل سوم حرکت کنند؛ نسلی که در آن پارک دیگر صرفاً ارائهدهنده خدمات یا مالک ساختمان نیست، بلکه رهبر زیستبوم نوآوری محسوب میشود.
وی توضیح داد: رهبر زیستبوم کسی است که میان همه بازیگران زیستبوم نوآوری ارتباط برقرار میکند؛ از دانشگاه و شرکتهای دانشبنیان گرفته تا سرمایهگذاران، صنایع، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، دستگاههای اجرایی و بازار.
افشین افزود: در این الگو، موفقیت پارک دیگر با تعداد شرکتهای مستقر یا متراژ ساختمانها سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، میزان ایجاد ارتباط مؤثر، شکلگیری زنجیره ارزش، توسعه همکاریها و حل مسائل واقعی کشور است.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به سیاستهای جدید حمایتی معاونت علمی گفت: در مدل جدید، حمایتها به سمت مأموریتهای مشخص هدایت میشود. پارکها باید نیازهای صنعت، ظرفیتهای استان، مسائل اقتصادی و اولویتهای توسعهای را شناسایی کنند، سپس شرکتهای فناور را حول این مأموریتها سازماندهی کنند.
او خاطرنشان کرد: در این چارچوب، معاونت علمی از پروژههایی حمایت خواهد کرد که بتوانند میان شرکتهای دانشبنیان، صنایع، دانشگاهها و سرمایهگذاران ارتباط مؤثر برقرار کنند و به حل مسائل واقعی کشور بینجامند.
وی تصریح کرد: هدف نهایی این است که پارکهای علم و فناوری از یک مجموعه خدماتی و زیرساختی، به موتور هدایت زیستبوم نوآوری و توسعه فناوری کشور تبدیل شوند؛ نقشی که میتواند مسیر رشد اقتصاد دانشبنیان و افزایش اقتدار فناورانه ایران را هموار کند.
نسل چهارم؛ پارک بهعنوان پیشران توسعه منطقهای
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر اینکه تحول پارکهای علم و فناوری باید متناسب با تحولات اقتصادی و فناورانه جهان باشد، گفت: نسل چهارم پارکها دیگر صرفاً محل استقرار شرکتها یا توسعه کسبوکارهای فناورانه نیستند، بلکه به موتور توسعه مناطق و پیشران تحول اقتصادی تبدیل میشوند.
افشین اظهار کرد: تکامل پارکهای علم و فناوری یک فرآیند تاریخی است و نمیتوان صرفاً با تغییر عنوان یا نامگذاری، یک پارک را در نسل بالاتر قرار داد. نسلبندی پارکها بر اساس رفتار، مأموریت، عملکرد و میزان اثرگذاری آنها در زیستبوم نوآوری انجام میشود.
وی افزود: ممکن است یک پارک در بخشی از فعالیتهای خود ویژگیهای نسل سوم را داشته باشد و در بخشی دیگر هنوز در مراحل ابتدایی باشد؛ بنابراین این دستهبندی یک برچسب ثابت نیست، بلکه نشاندهنده مسیر حرکت و میزان بلوغ زیستبوم است.
افشین با تشریح ویژگیهای نسل چهارم پارکهای علم و فناوری گفت: در این نسل، پارک علاوه بر رهبری زیستبوم نوآوری، به موتور توسعه منطقهای تبدیل میشود و نقش پارک تنها حمایت از شرکتهای فناور نیست، بلکه باید بتواند در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فناورانه منطقه خود اثرگذار باشد.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: البته همه پارکها الزاماً نباید به نسل چهارم برسند؛ زیرا ظرفیتها، شرایط اقتصادی، زیرساختها و موقعیت جغرافیایی مناطق مختلف متفاوت است. برای رسیدن به نسل چهارم، مجموعهای از پیششرطها لازم است و نمیتوان بدون آمادهسازی زیرساختهای اقتصادی، فرهنگی و شهری، انتظار داشت همه مناطق به این مرحله برسند.
تبدیل پارک به منطقه نوآوری
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه با تشریح نسل چهارم پارکها گفت: در این نسل، پارک از محدوده یک مجموعه فناورانه خارج میشود و به موتور توسعه منطقهای تبدیل میشود. در نسل چهارم، مفهوم «منطقه نوآوری» شکل میگیرد؛ جایی که فناوری و نوآوری وارد زندگی روزمره مردم میشود و دیگر پارک یک جزیره جدا از شهر نیست.
افشین اظهار کرد: نمیتوان یک ساختمان ایجاد کرد و نام آن را منطقه نوآوری گذاشت. منطقه نوآوری زمانی شکل میگیرد که دانشگاه، شرکتهای فناور، سرمایهگذاران، صنایع، مدیریت شهری و مردم در یک زیستبوم مشترک قرار بگیرند.
او با اشاره به نمونههای موفق جهانی گفت: مناطقی مانند سنگاپور و بارسلونا نمونههایی از توسعه مناطق نوآوری هستند. در برخی کشورها، مناطق صنعتی قدیمی که بلااستفاده شده بودند، به مناطق نوآوری تبدیل شدند و امروز به یکی از قطبهای مهم فناوری جهان تبدیل شدهاند. در ایران نیز برخی ظرفیتها برای حرکت به سمت مناطق نوآوری وجود دارد، اما هنوز فاصله زیادی تا تحقق کامل نسل چهارم وجود دارد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به پارک فناوری پردیس اظهار کرد: این مجموعه توانسته مجوز منطقه بینالمللی دریافت کند و گامهایی برای تبدیل شدن به یک منطقه نوآوری برداشته است، اما هنوز برای رسیدن به استانداردهای نسل چهارم باید مسیر تکاملی خود را طی کند.
پیوند فناوری با زندگی شهری
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح جایگاه پارکهای نسل چهارم گفت: نسل چهارم پارکها جایگزین نسل سوم نیست، بلکه بر پایه آن شکل میگیرد. در این نسل، پارک به موتور توسعه منطقه تبدیل میشود و مفهوم «منطقه نوآوری» شکل میگیرد.
افشین ادامه داد: ویژگی اصلی منطقه نوآوری این است که فناوری، زندگی، کار و فعالیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و مردم در زندگی روزمره خود با فناوری تعامل پیدا میکنند. در شهر نوآور، فناوری صرفاً در یک ساختمان یا مجموعه محدود نمیشود، بلکه در فضای شهری جریان پیدا میکند.
حرکت از پارک فناوری به شهرهای نوآور
افشین با اشاره به تحول مفهوم توسعه فناوری در جهان اظهار کرد: مسیر آینده، حرکت از پارکهای مستقل به سمت شهرهای نوآور و شهرهای شناختی است. در آینده، فناوری نباید محدود به یک مجموعه یا منطقه مشخص باشد، بلکه باید در تار و پود شهرها جریان پیدا کند.
معاون علمی رئیسجمهور توضیح داد: شهرهای آینده را میتوان در چند دسته تقسیم کرد؛ شهرهای سنتی، شهرهای دانشبنیان، شهرهای فناوریمحور، شهرهای هوشمند و در نهایت شهرهای شناختی. شهر شناختی شهری است که علاوه بر اینکه محل زندگی مردم است، خودش یاد میگیرد، داده تولید میکند، از داده استفاده میکند و به صورت مستمر خود را بهبود میدهد.
وی تأکید کرد: البته نمیتوان انتظار داشت هر شهری به صورت ناگهانی به نسل چهارم توسعه برسد؛ زیرا تحقق چنین شهری نیازمند وجود مجموعهای از شاخصها و زیرساختهای اقتصادی، اجتماعی، فناورانه و مدیریتی است.
انتخاب شهرهای پایلوت برای توسعه شناختی
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به برنامههای انجامشده در این زمینه گفت: بررسیهایی برای انتخاب برخی شهرها به عنوان نمونه توسعه شهرهای فناورانه و شناختی در حال انجام است. این انتخاب بر اساس تعداد شرکتها یا شاخصهای ساده انجام نمیشود، بلکه مجموعهای از معیارهای بینالمللی و ظرفیتهای موجود بررسی خواهد شد.
افشین با اشاره به بررسی شهر یزد در این زمینه گفت: یزد به دلیل داشتن برخی ظرفیتها و ویژگیهای مورد نظر، یکی از شهرهایی است که مطالعات مربوط به آن انجام شده و پس از نهایی شدن، جزئیات آن اعلام خواهد شد.
نسل پنجم پارکها؛ مفهوم آیندهنگر قدرت فناورانه
افشین با اشاره به مفهوم نسل پنجم پارکهای علم و فناوری اظهار کرد: نسل پنجم مفهومی آیندهنگر است که هنوز به عنوان یک طبقهبندی رسمی و مورد اجماع جهانی تثبیت نشده، اما نشانههای شکلگیری آن در جهان دیده میشود.
وی افزود: نسل پنجم بر پایه نسل چهارم شکل میگیرد و هدف آن تبدیل ظرفیت فناوری به قدرت فناورانه است. در این نگاه، پارک فناوری دیگر تنها مرکز توسعه کسبوکار نیست، بلکه بخشی از زیرساخت قدرت ملی محسوب میشود.
حرکت از توسعه منطقهای به قدرت فناوری راهبردی
افشین تأکید کرد: نسل پنجم پارکها جایگزین نسل چهارم نیست، بلکه بر بستر آن شکل میگیرد. در این مرحله، تمرکز بر فناوریهای نوظهور و راهبردی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، زیستفناوری، میکروالکترونیک، مواد پیشرفته و امنیت سایبری خواهد بود.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: نسل پنجم به دنبال ایجاد قدرت فناورانه برای کشور است؛ یعنی فناوریهایی که بتوانند در اقتصاد، امنیت و جایگاه بینالمللی کشور اثرگذار باشند.
او با بیان تفاوت میان نسل چهارم و پنجم گفت: مأموریت نسل چهارم، توسعه اقتصادی منطقه و ایجاد منطقه نوآوری است؛ اما نسل پنجم مأموریت توسعه فناوریهای راهبردی و ایجاد قدرت ملی را دنبال میکند. در نسل پنجم، کشور باید بتواند در چند حوزه فناوری مشخص حرف برای گفتن داشته باشد و از طریق آن، در تعاملات جهانی نقشآفرینی کند.
«اقتصاد داده» نفت جدید جهان
افشین با اشاره به تغییر ماهیت اقتصاد جهانی گفت: جهان امروز وارد دورهای شده که داده به یکی از مهمترین منابع قدرت تبدیل شده است. در گذشته، کشورها بر اساس میزان منابع طبیعی، قدرت نظامی یا حجم اقتصاد خود ارزیابی میشدند، اما امروز کشورهایی قدرت بیشتری دارند که داده بیشتری تولید، ذخیره و مدیریت میکنند.
وی افزود: اقتصاد آینده، اقتصاد دادهمحور است و داده به یکی از مهمترین داراییهای راهبردی کشورها تبدیل خواهد شد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به اهمیت فروش داده در آینده گفت: همانطور که امروز شرکتها و مجموعههای مختلف از دادههای ورزشی، تجاری و اقتصادی برای توسعه هوش مصنوعی استفاده میکنند، در آینده نیز یکی از مهمترین بازارهای جهان، بازار داده خواهد بود.
تغییر مدل خدمات و ظهور پلتفرمهای هوشمند
افشین با اشاره به تغییرات فناوری در زندگی روزمره گفت: در آینده بسیاری از خدمات به شکل هوشمند و خودکار ارائه خواهند شد. در مدلهای آینده، کاربر تنها نیاز خود را اعلام میکند و سامانههای هوشمند به صورت خودکار اطلاعات مورد نیاز را از منابع مختلف جمعآوری کرده، بهترین گزینه را انتخاب و پیشنهاد میکنند.
وی افزود: این تحول نشان میدهد که مدلهای کسبوکار، پلتفرمها و حتی شیوه تصمیمگیری انسانها در حال تغییر است و کشورها باید خود را برای این تغییرات آماده کنند.
شکاف آینده؛ فاصله میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان فناوری
وی با اشاره به تغییر مفهوم نابرابری در جهان گفت: در گذشته اختلاف کشورها بیشتر بر پایه تفاوت اقتصادی تعریف میشد، اما در آینده این اختلاف به میزان دسترسی و توانایی تولید فناوری بازخواهد گشت.
افشین افزود: در آینده کشورها به دو گروه اصلی تقسیم خواهند شد؛ کشورهایی که فناوریهای پیشرفته را تولید و توسعه میدهند و کشورهایی که تنها مصرفکننده فناوری خواهند بود. بهترین مسیر برای کشورها این نیست که همه فناوریهای جهان را خودشان تولید کنند، بلکه باید در حوزههایی که مزیت دارند، بازیگر اصلی باشند و در سایر حوزهها نیز توان تعامل و تبادل فناوری داشته باشند.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: هدف باید آن باشد که ایران در زنجیره جهانی فناوری جایگاه فعال داشته باشد، نه اینکه صرفاً مصرفکننده فناوریهای تولیدشده توسط دیگران باشد.
پایان عصر پارکهای ساختمانمحور؛ آغاز دوره پارکهای مأموریتمحور
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به نقش پارکهای علم و فناوری گفت: آینده پارکها در گرو عبور از نگاه ساختمانمحور و حرکت به سمت مأموریتمحوری، شبکهسازی و رهبری زیستبوم نوآوری است.
افشین اظهار کرد: تحول پارکهای علم و فناوری، بازتاب تحول ساختار اقتصادی کشورهاست و هیچ تحول فناورانه بزرگی بدون تغییر در نگاه اقتصادی و توسعهای رخ نداده است. همانطور که اقتصاد از دوره صنعتی به اقتصاد دانشبنیان، اقتصاد هوشمند و در نهایت اقتصاد راهبردی و اقتدارآفرین حرکت کرده است، پارکهای فناوری نیز باید متناسب با این تغییرات مأموریت خود را بازتعریف کنند.
او با انتقاد از برخی شیوههای ارزیابی پارکهای علم و فناوری گفت: اگر همچنان شاخص اصلی موفقیت یک پارک، تعداد شرکتهای مستقر، میزان زمین واگذارشده یا درآمدهای اداری باشد، نشاندهنده باقی ماندن در نگاه نسلهای ابتدایی پارکهاست.
وی تصریح کرد: در نسلهای جدید، سؤال اصلی این نیست که یک پارک چند شرکت دارد، بلکه باید پرسید این پارک چه مسئلهای از کشور حل کرده، چه زنجیره ارزشی ایجاد کرده، چه فناوریهایی را توسعه داده و چگونه میان بازیگران مختلف زیستبوم ارتباط برقرار کرده است؛ به بیان دیگر ارزش واقعی پارک در تعداد ساختمانها نیست، بلکه در میزان اتصالهایی است که ایجاد میکند؛ اتصالهایی که میتوانند به شکلگیری فناوری، محصول و ثروت منجر شوند.
حمایتهای جدید بر اساس مسئله و مأموریت
افشین با اشاره به تغییر رویکرد حمایتی معاونت علمی اظهار کرد: در مدل جدید، حمایتها صرفاً بر مبنای درخواستهای پراکنده یا فعالیتهای عمومی انجام نمیشود، بلکه باید حول مأموریتهای مشخص و حل مسائل واقعی کشور شکل بگیرد. اگر یک پارک در یک حوزه مشخص مانند کشاورزی هوشمند، انرژی، سلامت یا فناوریهای پیشرفته مأموریت تعریف کند، باید بتواند مجموعه بازیگران مرتبط را گرد هم آورد و برای حل مسئله اقدام کند.
وی ادامه داد: برای نمونه، در حوزه کشاورزی هوشمند، مسئله فقط یک فناوری خاص نیست؛ ممکن است یک شرکت روی مدیریت آب، دیگری روی تحلیل داده، دیگری روی سنجش خاک یا تجهیزات هوشمند کار کند. مهم این است که این ظرفیتها در یک زنجیره قرار بگیرند.
تغییر نقش بنیاد ملی نخبگان؛ از حمایتکننده به رهبر چرخه نخبگانی
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه با اشاره به نقش نخبگان در چرخه نوآوری گفت: نظام حمایت از نخبگان نیز باید از مدل حمایتی صرف فاصله بگیرد و به سمت اتصال نخبگان با اقتصاد و فناوری حرکت کند. در گذشته تمرکز بیشتر بر شناسایی نخبه بر اساس شاخصهایی مانند معدل، مقاله، مدال المپیاد و دستاوردهای علمی بود، اما امروز باید پرسید این نخبه چگونه وارد چرخه تولید فناوری و خلق ثروت میشود.
«تبدیل فناوری به اقتدار ملی» هدف نهایی تحول پارکها
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور تأکید کرد: هدف از همه این تغییرات، صرفاً افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان یا توسعه فضاهای فناوری نیست؛ بلکه هدف اصلی، تبدیل دانش و فناوری به قدرت ملی است. پارکهای علم و فناوری، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، سرمایهگذاران و صنایع باید در یک زنجیره هماهنگ قرار بگیرند تا کشور بتواند در فناوریهای راهبردی نقشآفرین باشد.
افشین تأکید کرد: آینده متعلق به کشورهایی است که بتوانند علم را به فناوری، فناوری را به محصول و محصول را به قدرت اقتصادی و ملی تبدیل کنند؛ از این رو، پارکهای علم و فناوری باید پیشگام این تحول باشند.
سرمایهگذاری، صادرات و شبکهسازی؛ معیارهای جدید ارزیابی پارکها
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به عملکرد پارکهای علم و فناوری گفت: در ارزیابی نسل جدید پارکها باید به شاخصهایی مانند میزان سرمایه جذبشده، صادرات فناوری، جذب سرمایهگذاری خطرپذیر، همکاریهای بینالمللی و میزان اثرگذاری پارک در شبکه نوآوری توجه شود.
حسین افشین اظهار کرد: سؤال اصلی این نیست که یک پارک چه تعداد شرکت در اختیار دارد، بلکه باید بررسی شود که این پارک چه میزان توانسته در ایجاد ارتباط میان بازیگران مختلف نقشآفرینی کند. پارکی که توانسته سرمایهگذار، صنعت، دانشگاه، شرکتهای فناور و بازار را به یکدیگر متصل کند، در مسیر نسل جدید حرکت کرده است؛ زیرا ارزش اصلی در کیفیت شبکه ایجادشده است، نه صرفاً در تعداد اعضای آن.
چالشهای اصلی زیستبوم فناوری کشور
افشین مهمترین چالشهای موجود را برشمرد و گفت: پایین بودن سرمایهگذاری خصوصی، ضعف تجاریسازی فناوری، ارتباط محدود با بازارهای جهانی و فاصله فناوری با کشورهای پیشرو از مهمترین چالشهای امروز کشور است. همچنین اگر نتوانیم سرعت حرکت فناوری کشور را افزایش دهیم، شکاف فناوری با کشورهای دیگر روزبهروز بیشتر خواهد شد.
معاون علمی رئیسجمهور هشدار داد: تأخیر در حرکت به سمت فناوریهای آینده، میتواند موجب از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و افزایش فاصله فناورانه شود.
افشین با تأکید بر اینکه تحول از تغییر ذهنیت آغاز میشود، گفت: نخستین اقدام برای اصلاح وضعیت، تغییر نگاه مدیران پارکهاست. رؤسای پارکها باید از نقش مدیر اجرایی و ساختمانی فاصله بگیرند و به سیاستگذار، شبکهساز و رهبر زیستبوم تبدیل شوند.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: اگر ذهنیت تغییر نکند، حتی بهترین قوانین و منابع مالی نیز نمیتوانند تحول واقعی ایجاد کنند.
از جشنوارهمحوری به مسئلهمحوری
افشین با انتقاد از تعدد رویدادهای پراکنده گفت: کشور در سالهای گذشته شاهد برگزاری جشنوارهها و رویدادهای متعدد بوده است، اما باید از این مرحله عبور کنیم.
وی افزود: امروز نیاز کشور، برگزاری رویداد بیشتر نیست؛ بلکه باید مسائل واقعی صنایع و دستگاهها شناسایی شود و شرکتهای فناور برای حل آنها وارد میدان شوند.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: مسیر آینده باید از «رویدادمحوری» به «مسئلهمحوری» تغییر کند؛ زیرا فناوری زمانی ارزش ایجاد میکند که بتواند یک نیاز واقعی را پاسخ دهد.
«شرکتهای بزرگ» ابزار توسعه زنجیره، نه توسعه فیزیکی
افشین درباره جذب شرکتهای بزرگ به پارکها گفت: حضور شرکتهای بزرگ در زیستبوم فناوری مثبت است، اما هدف نباید صرفاً ایجاد فضای جدید یا ساختمانسازی باشد. شرکت بزرگ زمانی ارزشمند است که بتواند به شکلگیری زنجیره فناوری، ایجاد شرکتهای کوچکتر، انتقال تجربه و توسعه خوشههای فناورانه کمک کند.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: باید بررسی شود حضور یک شرکت بزرگ چند شرکت نوآور، چند همکاری فناورانه و چه میزان توسعه در زیستبوم ایجاد کرده است.
«تغییر ذهنیت» شرط اصلی تحول زیستبوم
افشین در پایان سخنان خود خطاب به رؤسای پارکهای علم و فناوری گفت: مهمترین تغییر، تغییر ذهنیت است.اگر نگاه مدیران نسبت به نقش پارکها تغییر کند، زیستبوم فناوری کشور نیز تغییر خواهد کرد.
معاون علمی رئیسجمهور درپایان خاطرنشان کرد: آینده پارکها در گرو عبور از مدیریت ساختمان و حرکت به سمت راهبری زیستبوم، توسعه فناوری و ایجاد قدرت اقتصادی برای کشور است.
