در حالی که روند رهاسازی آب از سدهای حوضه آبریز برای حیای دریاچه ارومیه از سر گرفته شده، گزارشهای میدانی از بروز تخلفات گسترده در مسیر کانالهای انتقال آب حکایت دارد.
به نقل از ایلنا، همزمان با هدایت آب به سمت دریاچه ارومیه، برخی افراد در طول مسیر انتقال، اقدام به برداشت غیرمجاز آب برای مصارف کشاورزی میکنند.
این اقدامات عمدتاً از طریق نصب موتور پمپ بر روی کانالها، ایجاد انشعابهای غیرقانونی و حتی تخریب دیوارههای کانال برای هدایت آب به اراضی کشاورزی صورت میگیرد.
کاهش آب ورودی به دریاچه
کارشناسان حوزه آب معتقدند؛ هرگونه برداشت غیرمجاز در بالادست، مستقیماً بر حجم آب ورودی به دریاچه تأثیر میگذارد. به گفته آنان، آبی که با صرف هزینههای سنگین و برنامهریزی دقیق برای احیای دریاچه رهاسازی میشود، در صورت نبود نظارت مؤثر، پیش از رسیدن به مقصد مصرف خواهد شد.
بررسیها نشان میدهد تداوم خشکسالی، افت سطح آبهای زیرزمینی و وابستگی اقتصادی کشاورزان منطقه به کشت محصولات پرمصرف آب، از جمله عوامل اصلی بروز این پدیده است. بسیاری از بهرهبرداران بخش کشاورزی در نبود منابع جایگزین، ناچار به برداشت آب از کانالهای انتقال میشوند.
پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی
به گفته کارشناسان آب، تداوم این روند میتواند روند تثبیت تراز دریاچه را مختل کرده و خطر بازگشت شرایط بحرانی را افزایش دهد. کاهش سطح آب دریاچه علاوه بر تهدید اکوسیستم منطقه، احتمال شکلگیری کانونهای جدید ریزگردهای نمکی را نیز تقویت میکند و این موضوع نیز نه تنها موجب آسیب به ساکنان حوضه دریاچه ارومیه می شود بلکه سلامت ساکنان استانهای همجوار را تحت تأثیر قرار میدهد.
از سوی دیگر، برداشتهای غیرقانونی آب موجب هدررفت سرمایهگذاریهای دولتی و کاهش اعتماد عمومی به برنامههای مدیریت منابع آب میشود.
با توجه به اینکه، احیای دریاچه ارومیه، پروژهای صرفاً فنی نبوده بلکه نیازمند مدیریت یکپارچه، همکاری جوامع محلی و صیانت از منابع آبی در تمام طول مسیر حوضه آبریز است، بنابراین بدون کنترل برداشتهای غیرمجاز، تلاشهای انجامشده برای نجات این دریاچه ارزشمند با مخاطره جدی روبهرو خواهد بود.
هرگونه برداشت آب مانعی جدی برای تحقق حقآبه این دریاچه به شمار میرود
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با تأکید بر لزوم صیانت از حقآبه دریاچه ارومیه گفت: در شرایطی که فصل کشاورزی و آبیاری به پایان رسیده، هرگونه برداشت آب مانعی جدی برای تحقق حقآبه این دریاچه به شمار میرود.
حجت جباری در گفت و گو با خبرنگار ایلنا، بیان کرد: با توجه به قرار داشتن در فصل غیرزراعی، انتظار میرود تمامی سردهنهها بسته بوده و از هرگونه برداشت غیرمجاز جلوگیری شود.
وی با اشاره به بارندگیهای اخیر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه اظهار کرد: افزایش جریان آب در رودخانههای منتهی به دریاچه، فرصت مناسبی برای تأمین حداکثری حقآبه فراهم کرده است و باید از این شرایط برای تقویت روند احیا بهره برد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجانغربی ضمن قدردانی از اقدامات شرکت آب منطقهای استان در انسداد سردهنههای کشاورزی در فصل غیرزراعی، خاطرنشان کرد: برداشتهای غیرمجاز آب یکی از موانع جدی در مسیر تحقق کامل حقآبه دریاچه ارومیه است و تداوم این روند میتواند احیای این زیستبوم ارزشمند را با چالش مواجه کند.
جباری با تأکید بر نقش مشارکت مردمی تصریح کرد: کشاورزان و جوامع محلی حاشیه رودخانهها میتوانند با خودداری از برداشت آب و بسته نگه داشتن سردهنهها، نقش مؤثری در بازگشت شرایط پایدار اکولوژیک و حفاظت از دریاچه ارومیه ایفا کنند.
۱۶ نهر منشعب از رودخانه باراندوز مسدود شد
مدیر عامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی از پایش و کنترل رودخانه ها و انها. منتهی به دریاچه ارومیه خبرداد.
مجید رستگاری در گفت و گو با خبرنگار ایلنا، بیان کرد: برای تداوم اقدامات مرتبط با احیای دریاچه ارومیه، پایش و کنترل روزانه انسداد انهار منشعب از رودخانه باراندوزچای و انهار منتهی به دریاچه ارومیه در حال انجام است.
وی افزود: در همین راستا، ۱۶ نهر شامل نیولو، مبارکآباد، تازهکند، میرشکارلو، قرهآغاج، حسنبیگ، تعمبر، دیدان، فرنگ، جبل، تیزخراب، تپهماکو، اردوشاهی، حاجی و مرادعلی با هدف جلوگیری از انحراف جریان آب و هدایت آن به سمت بدنه دریاچه ارومیه مسدود شده است.
رستگاری هدف از این اقدام را اطمینان از رسیدن آب جاری در رودخانه به بدنه دریاچه ارومیه عنوان کرد و گفت: استمرار آن نیازمند همراهی اهالی و بهرهبرداران محلی است.
مدیر عامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی تصریح کرد: با توجه به اینکه تبعات خشکی دریاچه پیش از هر چیز دامنگیر کشاورزان منطقه خواهد شد، از اهالی انتظار میرود با خودداری از بازگشایی سردهنهها در فصول غیرزراعی، زمینه انتقال آب به دریاچه ارومیه را فراهم کنند.
در پایان قابل ذکر است: احیای دریاچه ارومیه تنها با رهاسازی آب از سدها محقق نمیشود و مدیریت یکپارچه منابع آب در کل حوضه آبریز، شرط اساسی موفقیت این برنامه ملی است.
