در هر محیط کاری، نظم و انضباط فقط به معنای رعایت ساعت کاری یا اجرای مقررات نیست؛ بلکه بخشی از فرهنگ حرفهای یک سازمان به شمار میرود. در مجموعهای بزرگ و راهبردی مانند شرکت پالایش نفت تهران، جایی که هماهنگی، مسئولیتپذیری و رعایت اصول حرفهای اهمیت بالایی دارد، وجود ساختاری برای حفظ عدالت، شفافیت و صیانت از حقوق کارکنان ضروری به نظر میرسد.
کمیته انضباط کار یکی از همین ساختارهاست؛ کمیتهای که شاید نام آن برای برخی یادآور برخوردهای انضباطی باشد، اما مأموریتش تنها رسیدگی به تخلفات نیست. این کمیته بر اساس آییننامه مصوب وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تلاش میکند میان نظم سازمانی، حقوق کارکنان و عدالت در محیط کار توازن ایجاد کند.
برای آشنایی بیشتر با فلسفه شکلگیری، نقش و مأموریت این کمیته، با عبدالکریم رضایی رئیس کمیته انضباط کار شرکت پالایش نفت تهران به گفتوگو نشستیم.
آقای رضایی، فلسفه اصلی و ماموریت کمیته انضباط کار در سازمان چیست؟
کمیته انضباط کار را باید بخشی از نظام حمایت از عدالت سازمانی دانست؛ جایی که تلاش میشود هم حقوق کارکنان حفظ شود، هم نظم و آرامش محیط کار تقویت شود و هم تصمیمها بر پایه قانون، انصاف و احترام متقابل اتخاذ شود.
برخی کارکنان، کمیته انضباط کار را صرفاً محلی برای برخورد و تنبیه میدانند. این نگاه چقدر با واقعیت فاصله دارد؟
اگر بخواهم خیلی ساده بگویم، کمیته انضباط کار قرار نیست فقط با تخلفات برخورد کند؛ بلکه قرار است کمک کند محیط کار منظمتر، عادلانهتر و قابل پیشبینیتر باشد.در واقع، آییننامه انضباطی شبیه یک نقشه راه است که به همه ما میگوید در محیط کار چه حقوقی داریم، چه مسئولیتهایی بر عهدهمان است و اگر از چارچوبها فاصله بگیریم، چه روندی طی میشود. این موضوع باعث میشود تصمیمها سلیقهای نباشد و همه در شرایط برابر قرار بگیرند.به اعتقاد من، فلسفه اصلی این کمیته پیشگیری است، نه برخورد.
میتوان گفت کمیته انضباط کار بیشتر نقش فرهنگی و پیشگیرانه دارد؟
دقیقاً. هرچه کارکنان نسبت به مقررات، حقوق و مسئولیتهای خود آگاهی بیشتری داشته باشند، طبیعتاً بسیاری از مسائل اصلاً به مرحله رسیدگی نمیرسد. در آییننامه انضباط کار هم تأکید شده که کارکنان باید از مفاد مقررات آگاه باشند. به همین دلیل ما معتقدیم اطلاعرسانی، گفتوگو و شفافسازی، بخش مهمی از مأموریت کمیته است.
وقتی در یک سازمان همه بدانند قانون برای همه یکسان اجرا میشود، اعتماد بیشتری شکل میگیرد و فضای کاری هم حرفهایتر میشود.
آییننامه انضباطی چه تأثیری بر فرهنگ سازمانی شرکت دارد؟
اگر درست به آن نگاه کنیم، آییننامه انضباطی فقط درباره تخلف نیست؛ درباره فرهنگ کار حرفهای است. وقتی مسئولیتپذیری، احترام به زمان، رعایت حقوق همکاران، نظم کاری و پاسخگویی در یک سازمان تقویت شود، طبیعتاً بهرهوری هم بیشتر میشود. از طرفی، رفتار حرفهای و سابقه مثبت کاری میتواند در مسیر رشد و پیشرفت شغلی افراد نیز اثرگذار باشد. ما میخواهیم فرهنگ قانونمداری در سازمان به یک باور مشترک تبدیل شود، نه یک الزام صرف.
ساختار کمیته انضباط کار چگونه طراحی شده تا عدالت در تصمیمگیریها حفظ شود؟
یکی از ویژگیهای مهم کمیته، مشارکت گروههای مختلف در تصمیمگیری است. در این ساختار، نمایندگان کارکنان، مدیریت و سرپرستان حضور دارند و موضوعات از زاویههای مختلف بررسی میشود. این یعنی تصمیمگیری فقط از یک منظر انجام نمیشود و تلاش بر این است که همه جوانب دیده شود. اساس کار کمیته، گفتوگو، بررسی مستندات و تصمیمگیری جمعی است.
یکی از نگرانیهای کارکنان، حفظ حق دفاع و شنیده شدن توضیحاتشان است. این موضوع در کمیته چگونه رعایت میشود؟
حق دفاع، یکی از مهمترین اصول در رسیدگیهای انضباطی است. هیچ تصمیمی نباید بدون اطلاع فرد و بدون فرصت کافی برای ارائه توضیحات گرفته شود. در فرآیند رسیدگی، موضوع به فرد اعلام میشود، فرصت دفاع کتبی داده میشود و در صورت نیاز، فرد برای حضور در جلسه دعوت خواهد شد. حتی در موضوعات تخصصی، امکان دریافت نظر کارشناسی نیز وجود دارد تا تصمیمگیری با دقت و انصاف بیشتری انجام شود.هدف این است که هیچکس احساس نکند درباره او عجولانه یا یکطرفه تصمیم گرفته شده است.
