به گفته یک کارشناس حوزه معدن، امروز چالش اصلی صنعت مس و زنجیره آن نه در سمت تقاضا، بلکه ناشی از محدودیت‌های صادراتی تجاری و دپوی محصولات در بنادر است و در ماه‌های اخیر محدودیت‌ها و موانع تجاری مانع اصلی صادرات بوده و تناژ قابل‌توجهی از محصولات در بنادر و معادن دپو شده که با رفع موانع و تنش‌های ژئوپلیتیک، مسیر بازگشت ارز و جذب سرمایه‌گذاران متوسط و کوچک خارجی هموار خواهد شد.
صنعت مس به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد غیرنفتی، نقش برجسته‌ای در تامین مواد اولیه صنایع الکترونیک، خودروسازی، ساختمان، انرژی‌های تجدیدپذیر و لوله‌سازی دارد و توسعه زنجیره ارزش مس از کانسنگ گرفته تا کاتد و محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا، علاوه بر کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، می‌تواند پایداری ارزی قابل توجهی را برای کشور به همراه داشته باشد؛ موضوعی که نیازمند تسریع در اجرای پروژه‌های زیرساختی و رفع موانع سرمایه‌گذاری در این حوزه است.
ایران نیز یکی از کشورهایی است که از منابع قابل اتکای مس برخوردار است. مهرماه سال گذشته، مصطفی فیض اردکانی - مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران در پاسخ به خبرنگار ایسنا، درباره میزان ذخایر مس کشور گفت: ایران با ۶۶ میلیون تن مس، رتبه ششم معادن مس دنیا را دارد و این فرصت بی‌بدیل و کم‌نظیری است که در اختیار اقتصاد ایران قرار گرفته و باید با مدیریت هوشمند این ظرفیت را تبدیل به رشد اقتصادی و توسعه زنجیره مس کرد.
استان کرمان نیز به عنوان قلب تپنده معدن‌کاری مس در کشور، سهمی نزدیک به ۸۰ درصد از کل ذخایر قطعی کشف‌شده را به خود اختصاص داده و استان‌های آذربایجان شرقی و خراسان رضوی در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
به گفته اردکانی با این حال، در حوزه استخراج و تولید در رتبه‌های بین ۱۳ تا ۱۶ جهان قرار گرفته‌ایم که با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته در تلاش هستیم تا رتبه خود را در بحث استخراج بهبود ببخشیم. بنابراین با وجود این حجم از ذخایر ارزشمند، سهم ایران از تولید جهانی مس و نرخ بهره‌برداری از معادن با پتانسیل‌های موجود، فاصله دارد.
در این راستا، کیوان جعفری طهرانی - کارشناس حوزه معدن و تحلیلگر ارشد بازارهای جهانی فلزات - در گفت‌وگو با ایسنا، در رابطه با وضعیت و چشم‌انداز صنعت مس در ایران اظهار کرد: در طول ۱۰ سال گذشته سرمایه‌گذاری‌های بسیار خوبی در صنعت مس کشور شکل گرفته و شکل‌گیری و فعالیت تشکل‌ها و انجمن‌های تخصصی این حوزه طی نه سال اخیر نیز نشان‌دهنده افزایش روزافزون تمایل به حضور و سرمایه‌گذاری در این بخش است.
وی افزود: در ابتدا بخش خصوصی و به‌ویژه فعالانی که در صنعت سنگ‌آهن سابقه داشتند وارد این حوزه شدند و به تدریج بخش‌های دولتی بزرگ و شرکت‌های بورسی شناخته‌شده در حوزه سنگ‌آهن و فولاد نیز به صنعت مس پیوستند که این رویکرد با توجه به حجم ذخایر قابل توجه مس در کشور، آینده‌ای کاملا روشن و امیدبخش را ترسیم می‌کند.
این کارشناس حوزه معدن خاطرنشان کرد: با این حال، تنها عاملی که در ماه‌های اخیر نه فقط صنعت مس، بلکه کل بخش معدن و حتی زنجیره فولاد کشور را تحت‌الشعاع قرار داده، محدودیت‌ها و مشکلات تجاری طی هفت تا هشت ماه گذشته است که اثرات سنگین و غیر قابل انکاری بر صادرات کشور گذاشته است.
جعفری طهرانی تصریح کرد: در حال حاضر تناژ قابل‌توجهی از محصولات زنجیره مس که ظرفیت و پتانسیل صادراتی بالایی دارند، یا در بنادر جنوبی کشور بلاتکلیف مانده و یا در محل معادن دپو شده‌اند؛ از این رو امیدواریم با پایان جنگ و رفع انسداد تجاری، مسیر صادرات دوباره گشوده شود تا جریان بازگشت ارز و نقدینگی به زنجیره مس کشور محقق شود.
وی با ارزیابی روندهای جهانی این فلز سرخ خاطرنشان کرد: جهت حرکت قیمت جهانی مس کاملا صعودی و مثبت است، هرچند مؤلفه‌های مختلفی نظیر تغییرات نرخ بهره در آمریکا و تعادل میان عرضه و تقاضا بر نوسانات کوتاه‌مدت آن اثر می‌گذارد اما در حال حاضر بازار مس در بخش تقاضا با بحران مواجه نیست، بلکه چالش اصلی در سمت عرضه است؛ موضوعی که عواملی نظیر بحران‌ها و اعتصابات مداوم کارگری در معادن بزرگ شیلی و افت تولید به علت کاهش ذخایر و عیار معادن این کشور محرک اصلی آن به شمار می‌رود.
این تحلیلگر ارشد بازارهای بین‌المللی ادامه داد: هرچند ارزیابی اهداف قیمتی تا افق سال ۲۰۳۰ نیازمند زمان و داده‌های تکمیلی بیشتری است، اما با در نظر گرفتن متغیرهای بنیادین حاکم بر بازار جهانی، مس پتانسیل رشد خیره‌کننده قیمت تا سطح ۱۷ هزار دلار تا پایان سال ۲۰۲۷ را داراست.
جعفری طهرانی در پایان با اشاره به فرصت‌های پس از پایان تنش‌های ژئوپلیتیک و سناریوی احتمالی لغو تحریم‌ها تصریح کرد: با فروکش کردن تنش‌هایی که بر کل صنایع معدنی ایران سایه انداخته و در صورت فراهم شدن شرایط رفع تحریم‌ها، صنعت مس کشور از ظرفیت بالایی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی برخوردار خواهد بود.
البته نباید انتظار داشت که غول‌های معدنی جهان نظیر ریوتینتو، بی‌اچ‌پی بیلیتون یا گلنکور که پس از خاطره نامساعد خروج ریوتینتو از ایران در بیش از دو دهه گذشته با احتیاط عمل می‌کنند، به‌سرعت وارد بازار شوند، اما به‌طور حتم شرکت‌های معدنی کوچک‌تر و متوسط از کشورهای جهان دوم و سوم وارد این عرصه خواهند شد و امکان جذب حجم قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری خارجی برای توسعه صنعت مس ایران فراهم خواهد شد.
