دکترکریم میرزاخانی - جامعه شناس ومدیرمرکز آموزش وپژوهش بانک توسعه تعاون : هفدهمین سالروز تأسیس بانک توسعه تعاون، فرصتی برای تأمل در مسیر شکلگیری، رشد و بلوغ نهادی سازمانی است که مأموریت آن از ابتدا بر ارائه خدمات مالی تخصصی در کنار ایفای نقش توسعهای و حمایت از بخش تعاون استوار بوده است. بانک توسعه تعاون بهعنوان یک نهاد مالی تخصصی و توسعهای، با هدف تقویت ظرفیتهای اقتصادی مبتنی بر مشارکت شکل گرفت و طی سالهای فعالیت خود، نقش مهمی در پیوند میان منابع مالی، تولید، اشتغال و توسعه منطقهای ایفا کرده است.
در نگاه جدید به نظامهای مالی، بانکها علاوه بر کارکردهای سنتی تجهیز و تخصیص منابع، بخشی از زیرساخت نهادی توسعه به شمار میآیند. یک بانک توسعهای با پیوند دادن جامعه، اقتصاد، فناوری و محیط زیست، در مسیر خلق ارزش پایدار حرکت میکند. از این منظر، بانک توسعه تعاون یک نهاد مالی ـ اجتماعی و توسعهای است؛ نهادی که با رویکردی مسئولانه، منابع مالی را به ظرفیتهای مولد اقتصادی، همکاریهای اجتماعی و فرصتهای توسعهای پیوند میدهد.
داگلاس نورث (Douglass C. North)، اقتصاددان نهادگرا و برنده جایزه نوبل اقتصاد، بر این باور است که توسعه پایدار بیش از آنکه صرفاً حاصل افزایش منابع باشد، به کیفیت نهادهایی وابسته است که روابط اقتصادی و اجتماعی را سامان میدهند. نهادهای کارآمد با کاهش عدم اطمینان، تسهیل همکاری و تقویت اعتماد، زمینه حرکت پایدار جوامع به سمت توسعه را فراهم میکنند.
بر پایه این دیدگاه، بانک توسعه تعاون بخشی از معماری نهادی توسعه کشور محسوب میشود؛ نهادی که مأموریت آن ایجاد پیوند میان سرمایه مالی و ظرفیتهای اجتماعی است. هدایت منابع به سمت فعالیتهای مولد، حمایت از مشارکت اقتصادی، تقویت تولید و توسعه ابزارهای نوین تأمین مالی، در چارچوب همین مأموریت توسعهای دنبال شده است.
ماهیت بخش تعاون نیز با چنین رویکردی پیوندی عمیق دارد. تعاون تنها یک شیوه فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه الگویی مبتنی بر مشارکت، اعتماد، مسئولیتپذیری جمعی و همکاری است. تعاونیها با اتکا به ظرفیتهای اعضای خود، زمینه حضور گستردهتر جامعه در فرآیند تولید و خلق ارزش را فراهم میکنند. بانک توسعه تعاون نیز بهعنوان نهاد مالی تخصصی این بخش، با تقویت تعامل با تعاونیها و حمایت از فعالیتهای اقتصادی مشارکتمحور، مسیر توسعه اقتصاد تعاون را دنبال کرده است.
از منظر جامعهشناسی اقتصادی، فعالیتهای اقتصادی همواره در بستر روابط اجتماعی شکل میگیرند. مارک گرانووتر (Mark Granovetter) در مفهوم تعبیهشدگی اجتماعی اقتصاد (Social Embeddedness) تأکید میکند که اقتصاد جدا از جامعه نیست و شبکههای اعتماد، همکاری و روابط اجتماعی، بر کیفیت عملکرد اقتصادی اثرگذارند.
در این چارچوب، راهبردهایی مانند تقویت ارتباط با بخش تعاون، حمایت از بنگاههای کوچک و متوسط، هدایت هدفمند اعتبارات به سمت تولید و توسعه تأمین مالی زنجیرهای، صرفاً اقدامات بانکی نیستند؛ بلکه بخشی از فرآیند تقویت شبکههای اقتصادی و اجتماعی کشور به شمار میآیند. بانک توسعه تعاون با تمرکز بر این رویکرد، مسیر هدایت منابع مالی به سمت فعالیتهایی را دنبال کرده است که بیشترین پیوند را با تولید، اشتغال و ارزشآفرینی پایدار دارند.
تأمین مالی زنجیرهای نیز بهعنوان یکی از رویکردهای نوین نظام مالی، در مسیر تقویت ارتباط میان حلقههای مختلف تولید قرار گرفته است. در این الگو، تولید بهعنوان مجموعهای از روابط بههمپیوسته میان تأمینکنندگان، تولیدکنندگان، توزیعکنندگان و مصرفکنندگان مورد توجه قرار میگیرد و نظام مالی با حمایت از این ارتباطات، به پایداری زنجیره ارزش کمک میکند. توسعه این ابزارها، مسیر حرکت به سمت تأمین مالی هوشمند و هدفمند را تقویت کرده است.
همچنین توجه به بنگاههای کوچک و متوسط و فعالیتهای اقتصادی محلی، از محورهای مهم رویکرد توسعهای بانک توسعه تعاون محسوب میشود. این بخشها علاوه بر نقشآفرینی در اشتغال و تولید، در پویایی اقتصاد مناطق مختلف و افزایش مشارکت اقتصادی جامعه سهم مهمی دارند. حمایت از این ظرفیتها، سرمایهگذاری در توسعه متوازن و تقویت بنیانهای اقتصادی جامعه است.
