رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به جایگاه پنجم ایران در میان ثروتمندترین کشورهای جهان از نظر منابع معدنی، گفت: ایران با در اختیار داشتن یک درصد جمعیت جهان، حدود هفت درصد ذخایر معدنی دنیا را دارد. وی همچنین از گسترش دهبرابری مناطق درگیر پدیده فرونشست در کشور خبر داد و آن را «زلزله خاموش» توصیف کرد.
سید محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، در نشست خبری به مناسبت سالگرد تأسیس این سازمان، با گرامیداشت یاد بنیانگذاران و پیشکسوتان این نهاد از سال ۱۳۳۸ تاکنون، هفت راهبرد کلان سازمان را شامل شناسایی داراییهای معدنی با روشهای نوین، تولید دادههای جامع علوم زمین، ارتقای مرجعیت علمی جهانی، تحول دیجیتال، مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی، ارتقای جایگاه حاکمیتی و حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی برشمرد.
ایران؛ خانه هفت درصد ذخایر معدنی جهان
فاطمی عقدا با استناد به بیانیه گام دوم انقلاب، تأکید کرد که ایران با یک درصد جمعیت جهان، هفت درصد ذخایر معدنی را در اختیار دارد. به گفته وی، از ۴۸ محیط مستعد کانیزایی شناختهشده در جهان، ۳۵ محیط در ایران وجود دارد و از ۱۱۴ تیپ معدنی جهانی، ۸۹ تیپ و از ۱۱۲ نوع تنوع کانی، ۸۱ نوع در کشور شناسایی شده است.
وی با اشاره به آمار سال ۲۰۲۴ میلادی، افزود: ایران پس از روسیه، آمریکا، عربستان و کانادا، پنجمین کشور ثروتمند جهان از نظر منابع طبیعی و معدنی است. با این حال، سهم بخش معدن در اقتصاد کلان کشور نزدیک به صفر است، در حالی که این بخش پتانسیل سهم پنج درصدی در تولید ناخالص ملی را دارد و مدیریت مخاطرات طبیعی نیز میتواند از زیانی معادل سه دهم تا سه درصد تولید ناخالص ملی جلوگیری کند.
رتبه ایران در مواد معدنی استراتژیک
رئیس سازمان زمینشناسی رتبه ایران در مواد معدنی کلیدی را تشریح کرد و گفت: در حوزه طلا با ذخیره ۳۰۰ تن، ایران در رتبه ۱۵ تا ۲۰ جهان قرار دارد. در آهن با سه میلیارد تن ذخیره، رتبه نهم؛ در مس با ۲۰ میلیارد تن، رتبه پنجم؛ و در سرب و روی با ۱۶ میلیون تن، رتبه ششم جهان را در اختیار دارد. ارزش اقتصادی ذخایر اکتشافشده طی ده سال گذشته حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود، در حالی که ارزش کل ذخایر معدنی کشور به ۱.۴ تریلیون دلار میرسد.
ضرورت حکمرانی مشارکتی و بستههای سرمایهگذاری
فاطمی عقدا با تأکید بر ناکافی بودن بودجه دولتی برای پاسخگویی به نیازهای اکتشافی، مشارکت بخش خصوصی را اجتنابناپذیر خواند و گفت: تاکنون تجربه واگذاری کامل فرایند تولید دادههای پایه به بخش خصوصی در کشور شکل نگرفته و این مسیر نیازمند تمهیدات ویژه است. وی از تعریف بستههای جدید سرمایهگذاری خبر داد که در قالب آن، بیش از ۲.۵ میلیون کیلومتر خطی برداشت ژئوفیزیک هوایی در ۶۰۶ پروژه انجام میشود و در فاز نخست، بیش از ۵۰ همت سرمایه قابل هدایت به این حوزه برآورد شده است.
اجرای ۷۵۰ پروژه در طرح تحول
رئیس سازمان زمینشناسی از اجرای حدود ۷۵۰ پروژه در حوزههای زمینشناسی، ژئوشیمی، زمینشناسی اقتصادی و ژئوفیزیک هوایی در قالب طرح تحول خبر داد و گفت: ۴۴ پروژه در دست اجرا و ۲۱۵ پروژه برنامهریزی شده است. برای سال آینده نیز نزدیک به ۲۴۵ پروژه پیشبینی شده و تا پایان امسال، دو تا سه بلوک اکتشافی برای واگذاری اطلاعات به سرمایهگذاران آماده خواهد شد.
عناصر نادر خاکی؛ ظرفیتی نوظهور
فاطمی عقدا با اشاره به اهمیت عناصر نادر خاکی در فناوریهای نوین، از انجام مطالعات در استانهای یزد، همدان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان شمالی خبر داد و گفت: در یزد دو محدوده دارای پتانسیل شناسایی شده که در یکی از آنها فرایند استحصال آغاز شده است. در زنجان دو محدوده امیدبخش در حوزه فسفات و در آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل نیز دو محدوده دارای پتانسیل عناصر نادر خاکی شناسایی شده است. بررسی گنبدهای نمکی ایران و البرز مرکزی نیز در دست انجام است.
فرونشست؛ زلزله خاموش کشور
رئیس سازمان زمینشناسی با هشدار درباره بحران فرونشست، آن را پدیدهای انسانساز ناشی از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی دانست و گفت: خسارات ناشی از آن با زلزلههای بزرگ قابل مقایسه است، بهطوری که از آن با عنوان «زلزله خاموش» یاد میشود. وی تأکید کرد که مسئولیت قانونی مدیریت این پدیده بر عهده مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است، اما سازمان زمینشناسی نیز بر اساس مأموریت خود در این حوزه فعالیت میکند.
فاطمی عقدا با بیان اینکه شدت فرونشست از سال ۱۴۰۰ بهطور محسوسی افزایش یافته، گفت: وسعت مناطق درگیر از حدود ۱۰ هزار کیلومترمربع به نزدیک ۱۰۰ هزار کیلومترمربع، یعنی ده برابر، افزایش یافته است. جنوب تهران و دشتهای شهریار و ورامین بهشدت درگیر این پدیده هستند و استانهای کرمان (بهویژه رفسنجان و جیرفت با سابقه پیش از انقلاب)، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، گلستان، البرز و قزوین بیشترین نرخ فرونشست را دارند که در برخی مناطق تا ۲۰ سانتیمتر در سال برآورد شده است.
